Skilgreining hugtaka

Ábyrgðartryggingar eru vátryggingar sem bæta tjón vegna skaðabótaábyrgðar gagnvart þriðja aðila. Almennar ábyrgðartryggingar eru í boði bæði fyrir atvinnurekstur og einstaklinga. Algengast er að ábyrgðartryggingar einstaklinga séu hluti af samsettum vátryggingum, t.d. fjölskyldu- og fasteignatryggingum. Í seinni tíð hafa komið fram nýjar tegundir ábyrgðartrygginga, s.s. starfsábyrgðartryggingar ýmissa starfsstétta og framleiðsluábyrgðartryggingar.

Ágóðaskuld er fjárhæð sem færð hefur verið sem skuld félagsins við vátryggingartaka og vátryggða og rekja má til afkomu félagsins í heild eða í einstökum vátryggingagreinum eða afkomu í viðskiptum við einstaka vátryggingartaka. Endurgreiðsla félagsins sem greidd er til viðskiptavina er greiðsla á ágóðaskuld. Breyting á ágóðaskuld milli ára kemur fram í rekstrarreikningi.

Bókfærð iðgjöld eru heildarfjárhæð iðgjalda vegna vátryggingarsamninga sem félagið hefur gert á ákveðnu tímabili. Iðgjöld eru bókfærð um leið og trygging er seld en endurgreidd og niðurfelld iðgjöld koma til frádráttar.

Bókfærð tjón eru sú heildarfjárhæð sem greidd hefur verið vegna tjóna á ákveðnu tímabili. Bæði getur verið um að ræða tjón sem áttu sér stað á tímabilinu og einnig eldri tjón.

Breyting á hluta endurtryggjenda gefur til kynna þann hluta af breytingu iðgjalda- og tjónaskuldar sem endurtryggjendur bera.

Eigin iðgjöld eru mismunur iðgjalda ársins og þess hluta iðgjaldanna sem fellur í skaut endurtryggjenda. Eigin iðgjöld eru upphæð tekjufærðra iðgjalda á reikningstímabili.

Eigin tjón eru mismunur tjóna ársins og þess hluta tjónanna sem kemur í hlut endurtryggjenda. Eigin tjón eru upphæð gjaldfærðra tjóna á reikningstímabilinu.

Eigin vátryggingaskuld er vátryggingaskuld að frádregnum hluta endurtryggjenda.

Eignatryggingar eru vátryggingar á eignum og verðmætum einstaklinga og fyrirtækja. Má þar nefna brunatryggingar fasteigna, brunatryggingar lausafjár, fjölskyldutryggingar, húseigendatryggingar, glertryggingar, atvinnurekstrartryggingar og véla- og tækjatryggingar.

Endurtryggingaiðgjöld eru þau iðgjöld, sem frumtryggjandi greiðir fyrir þá endurtryggingarvernd, sem hann kaupir. Hjá endurtryggingarfélagi og frumtryggingarfélagi, sem tekur að sér endurtryggingar, eru innkomin iðgjöld einnig nefnd endurtryggingariðjgöld. Mismunur innkominna iðgjalda og þess sem fellur í hlut endurtryggjenda er nefnt eigin iðgjöld.

Endurtryggingar eru vátryggingasamningar þar sem bæði vátryggingartakinn og vátryggjandinn eru vátryggingafélög. Vátryggingafélag kaupir endurtryggingarvernd til þess að draga úr eigin áhættu félagsins og dreifir áhættunni þannig til fleiri aðila. Endurtryggingarsamningar eru með ýmsu móti, algengastir eru umframfjárhæðasamningar (excess of loss), þar sem endurtryggjandinn greiðir þann hluta tjóns sem er umfram umsamda fjárhæð, og hlutfallssamningar (Quota share), þar sem frumtryggjandi og endurtryggjendur, einn eða fleiri, greiða tjón í umsömdum hlutföllum.

Farmtryggingar eru tryggingar á vörum í flutningi innan lands eða milli landa.

Flugtryggingar eru vátryggingar vegna flugvéla, stjórnenda þeirra og farþega.

Frjálsar vátryggingar eru tryggingar sem mönnum er í sjálfsvald sett hvort þeir kaupa eða ekki. Dæmi um slíkar tryggingar eru innbús- og húseigendatryggingar, lausafjártryggingar og frjálsar ábyrgðartryggingar. Flestar tryggingar falla í þennan flokk.

Frumtryggingar eru vátryggingasamningar sem vátryggingafélagið gerir við einstaklinga eða fyrirtæki sem það selur vátryggingar. Frumtryggingar eru oft nefndar beinar tryggingar og endurtryggingar óbeinar.

Gagnkvæmt tryggingafélag er félagsform. Fyrirmynd þess er sótt til útlanda en víða um heim hefur félagsformið verið notað með góðum árangri. Gagnkvæmt vátryggingafélag er stofnað með stofnfé, sem verður eigið fé félagsins. Fjárhagsleg ábyrgð stofnandans er bundin við stofnféð. Tryggingartakar félagsins bera líka fjárhagslega ábyrgð á rekstri félagsins með því að vera skuldbundnir til að ábyrgjast rekstur félagsins, hver með lítilli fjárhæð. Tryggingartakarnir koma svo til með að skipta með sér slitaverðmæti félagsins, eftir að stofnfé hefur verið endurgreitt, við félagsslit. Félaginu stýrir fulltrúaráð, sem situr aðalfund félagsins og kýs því stjórn. Fulltrúaráð getur verið valið af einhverju utanaðkomandi afli, s.s. aðalfundi annars félags eða samtaka, gjarnan með sömu landfræðilegu skiptingu og viðskiptasvæði félagisns er.

Gjaldþol vátryggingafélags er heildareign þess að frádregnum nauðsynlegum afskriftum og niðurfærslum, óefnislegum eignum, svo og hvers konar fyrirsjáanlegum skuldum og skuldbindingum, þar með talinni vátryggingaskuld.

Gjaldþolshlutfall kr. gjaldþol í % af lágmarksgjaldþoli skv. lögum um vátryggingastarfsemi nr. 56/2010.

Hreinn rekstrarkostnaður er rekstrarkostnaður vegna vátryggingarekstrar, eins og hann er skilgreindur hér að framan, að frádregnum umboðslaunatekjum frá endurtryggjendum.

Iðgjaldaskuld er sá hluti bókfærðra iðgjalda á árinu sem tilheyrir vátryggingatímabili á næsta ári. Einnig er lagt á skuldina álag vegna endurgreiðslna og niðurfellinga á iðgjöldum, ásamt öryggisálagi. Iðgjöld vegna vátrygginga eru að jafnaði greidd eitt ár fram í tímann. Sé gildistími vátryggingar frá 1. janúar til 31. desember færast iðgjöld vegna hennar að fullu til tekna hjá vátryggingafélaginu það árið og engin iðgjaldaskuld myndast vegna þeirra. Sé gildistími vátryggingar annar en frá upphafi árs til ársloka eru iðgjöld vegna þeirrar vátryggingar færðar til tekna í hlutfalli við þann tíma sem liðinn er af vátryggingarvernd hvert uppgjörstímabil en hinn hlutinn er færður sem iðgjaldaskuld í árslok. Árið sem gildistími vátryggingarinnar rennur út er iðgjaldaskuldin leyst upp og tekjufærð hjá félaginu og hafa iðgjöldin þá að fullu verið færð til tekna og iðgjaldaskuldinni verið eytt.

Iðgjöld ársins (tímabilsins) eru heildarfjárhæð þeirra iðgjalda sem talin eru til tekna á ákveðnu reikningstímabili. Iðgjöld ársins eru mynduð af bókfærðum iðgjöldum á árinu að viðbættri iðgjaldaskuld félagsins í upphafi árs en að frádreginni iðgjaldaskuld í lok árs.

Inn-endurtryggingar eru þátttaka félagsins í endurtryggingum fyrir önnur tryggingafélög.

Lágmarksgjaldþol er reiknað út frá bókfærðum iðgjöldum og meðaltjónafjárhæð á síðustu þrem reikningsárum. Gjaldþol tryggingafélags skal á hverjum tíma nema minnst þeirri upphæð sem þannig er reiknuð út. Útreikningur lágmarksgjaldþols er nokkuð flókinn og vísast þar í 5. kafla laga númer 56/2010 um vátryggingastarfsemi.

Lögboðnar vátryggingar eru tryggingar sem mönnum ber að kaupa samkvæmt lögum. Dæmi um slíkar tryggingar eru ábyrgðartryggingar ökutækja, bruntryggingar húseigna og ýmsar starfsábyrgðar trygingar.

Persónutryggingar eru vátryggingar þar sem áhættan, sem vátryggt er gegn, er bundin við persónu, líf eða heilsu þess sem tryggður er.

Rekstrarkostnaður vegna vátryggingarekstrar er kostnaður félagsins við öflun vátrygginga og rekstur vátryggingastofnsins, svo sem launakostnaður, greidd umboðs- og sölulaun, kostnaður við markaðssetningu, húsnæðiskostnaður og skrifstofu- og stjórnunarkostnaður.

Samningsbundnar vátryggingar eru aðallega slysatrygging launþega en ákvæði um slíkar tryggingar eru í samningum milli verkalýðsfélaga og atvinnurekenda.

Sjótryggingar eru vátryggingar á efnislegum verðmætum í útgerð og rekstri skipa og báta. Má þar nefna skipatryggingar, afla- og veiðarfæratryggingar og farangurstryggingar skipverja.

Skaðatryggingar eru vátryggingar gegn áhættu sem vofir yfir fjárhagslegum verðmætum. Skaðatryggingum er ætlað að greiða bætur fyrir fjártjón sem vátryggður hefur orðið fyrir. Til aðgreiningar frá skaðatryggingum eru persónutryggingar. Ábyrgðartryggingar eru skaðatryggingar. Úr ábyrgðartryggingum greiðast m.a. bætur þegar vátryggingartaki verður skaðabótaskyldur vegna slyss sem þriðji aðili verður fyrir og má þar nefna umferðar- eða vinnuslys sem dæmi.

Skyldutryggingar eru vátryggingar sem skylt er að kaupa annaðhvort samkvæmt lagaboði eða samkvæmt samningsákvæðum. Dæmi um slíkar vátryggingar eru ábyrgðartryggingar ökutækja og atvinnuslysatryggingar.

Slysa- og sjúkratryggingar eru tryggingar þar sem bætur eru greiddar ef menn verða fyrir slysi eða heilsutjóni. Helstu gerðir slysatrygginga eru almennar slysatryggingar einstaklinga, samningsbundnar slysatryggingar ýmissa starfsstétta og ferðatryggingar.

Tjón ársins eru heildarfjárhæð þeirra tjóna sem talin eru til gjalda á ákveðnu reikningstímabili. Tjón ársins eru mynduð af bókfærðum tjónum á árinu að viðbættri tjónaskuld í lok árs en að frádreginni tjónaskuld í upphafi árs.

Tjónaskuld er fjárhæð sem svarar til áætlaðra, ógreiddra tjónabóta í árslok. Álag er lagt á skuldina vegna ótilkynntra tjóna um áramót og óvissu um upphæðir einstakra tjóna. Kostnaður vegna tjóna, sem vátrygging tekur til, greiðist fyrst og fremst af iðgjaldatekjum vátryggingafélags. Tíminn sem líður frá því að tjón verður og þar til það er að fullu uppgert er mismunandi langur, allt frá nokkrum vikum eða mánuðum til nokkurra ára. Vátryggingabætur sem greiddar eru út á uppgjörsári geta því verið vegna tjóns sem varð mörgum árum fyrr. Í lok uppgjörstímabils hefur aðeins hluti þeirra tjóna sem urðu á árinu verið greiddur upp, þ.a.l. þarf í lok hvers uppgjörstímabils að áætla ógreiddar bætur vegna tjóna sem hafa þegar átt sér stað en ekki verið gerð upp. Hugtakið bókfærð tjón er notað yfir tjónabætur sem greiddar eru á árinu en tjónaskuld yfir ógreidd tjón sem félagið skuldar tjónþolum í árslok.

Vátryggður er sá sem á kröfu til greiðslu bóta er til hennar kemur. Vátryggður þarf ekki að vera sá sami og vátryggingartaki. Vátryggingartaki er sá nefndur sem gert hefur vátryggingarsamning við félagið.

Vátryggður er sá sem samkvæmt vátryggingarsamningi á rétt á að krefja um bætur. Í ábyrgðartryggingum er hinn vátryggði sá, sem nýtur vátryggingarverndar á skaðabótaskyldri háttsemi sinni,
Vátryggður, sá maður, hvers lífs eða heilsu vátryggingin tekur til.

Vátrygging er samningur milli vátryggingafélags (oft nefnt vátryggjandi), og þess, sem trygginguna tekur (vátryggingartaka). Í samningnum skuldbindur félagið sig til að greiða vátryggingartakanum eða öðrum aðila (þriðja manni eins og stundum er sagt) bætur, ef vátryggingaratburður gerist og tjón verður af. Til þess að til greiðslu bóta komi verður áhættan (atburðurinn) að hafa verið tilgreindur í samningnum (vátryggingarskilmálunum), en undanskildar áhættur bætast ekki af tryggingarfélaginu. Fyrir þetta greiðir vátryggingartaki iðgjald, en fjárhæð þess fer eftir áhættu þeirri, sem tryggingarfélagið tekur á sig.

Vátryggingaskuld er heildarskuldbinding félagsins vegna vátryggingasamninga. Vátryggingaskuldin er samtala iðgjaldaskuldar, tjónaskuldar, útjöfnunarskuldar og ágóðaskuldar.

Vátryggingastofn er safn þeirra vátryggingasamninga sem vátryggingafélag hefur gert.

Ökutækjatryggingar bæta tjón vegna umferðaróhappa og slysa. Ábyrgðartrygging ökutækis og slysatrygging ökumanns og eigenda eru lögboðnar vátryggingar. Kveðið er á um bótasvið trygginganna í umferðarlögum. Til frjálsra ökutækjatrygginga teljast m.a. kaskótrygging og framrúðutrygging